Depreme Dayanıklı Ev Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Deprem gerçeği özellikle Türkiye gibi aktif fay hatlarının geçtiği ülkelerde yaşamın ayrılmaz bir parçasıdır. Bu nedenle güvenli bir yaşam alanı oluşturmanın ilk ve en önemli adımı depreme karşı dayanıklı bir konutta oturmaktır.

Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) azami teminat tutarı 2026 yılı itibarıyla 2.095.462 TL'ye yükseltilmiştir. Betonarme yapılar için sigorta bedeli hesabına esas metrekare birim maliyeti ise 12.000 TL olarak güncellenmiştir. 1 Ocak 2024'ten sonra düzenlenen poliçeler enflasyon koruması içermekte olup, olası bir depremde maddi kaybınızın güncel değer üzerinden karşılanması hedeflenmektedir.

Ev sahibi olmak ya da kiralık bir dairede yaşamak isteyen bireylerin, yapıların mühendislik özelliklerinden zemin kalitesine, malzeme seçimi ve yapı ruhsatına kadar birçok detayı göz önünde bulundurması gerekir.  Peki, hangi tip evler depreme karşı daha dayanıklıdır? Bir evin sağlam olduğunu hangi teknik göstergelerle anlayabilirsiniz? 

Depreme dayanıklı bir evin tipi yalnızca kullanılan malzemeye değil aynı zamanda yapının tasarımı, uygulama kalitesi, inşa edildiği zemin türü ve mühendislik yaklaşımına da bağlıdır. Türkiye gibi aktif fay hatları üzerinde yer alan ülkelerde yapı türü belirlenirken zeminle olan etkileşim büyük önem taşır.

Örneğin; yumuşak, alüvyonlu zeminlerde yapılan çok katlı yapılar zemin büyütmesi nedeniyle sarsıntıları katlanarak yaşar ve daha fazla risk taşır. Buna karşın sert ve kaya zeminler sarsıntıyı daha az büyüttüğü için daha güvenli kabul edilir. Depreme karşı en dayanıklı yapılar genellikle düşük katlı, simetrik ve rijit yani şekil değiştirmeye karşı dirençli olarak tasarlanmış yapılardır. Bu nedenle villa tipi, az katlı ya da yatay mimariye sahip evler, çok katlı apartmanlara kıyasla deprem riski açısından daha avantajlıdır.

Çelik konstrüksiyonlu evler, depremin enerjisini emerek dağıtabildiği için yüksek performans gösterir. Betonarme yapılar ise eğer doğru donatı kullanılmışsa ve inşaat sırasında mühendislik kurallarına uygunluk sağlanmışsa yüksek oranda koruma sağlar. Depreme dayanıklı ev seçimi sürecinde tüm bu teknik detayların dikkate alınması yalnızca yapısal dayanıklılığı değil aynı zamanda can güvenliğini de doğrudan etkiler.

Depreme dayanıklı bir ev; 2018 Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'ne uygun inşa edilmiş, zemin etüdü yapılmış, beton sınıfı C25 ve üzeri olan, taşıyıcı kolonlarında çatlak veya müdahale bulunmayan yapıdır. Ev alırken binanın yapı denetim raporunu, ruhsatını ve zemin sınıfını (kaya zeminler daha güvenlidir) mutlaka kontrol etmelisiniz.

Deprem güvenliği açısından en sağlam evler, yüksek mühendislik kalitesiyle birlikte seçilmiş malzemelerin doğru şekilde kullanıldığı yapılardır. Beton, inşaat sektöründe en çok kullanılan malzeme olsa da tek başına yeterli değildir. Betonun kalitesini belirleyen birkaç önemli parametre vardır. Örneğin;  su ve çimento oranı, içeriğindeki agrega boyutu ve türü, katkı malzemelerinin oranı ve betonun yerleştirilme tekniği gibi tüm bu etkenler, betonun basınca karşı gösterdiği dayanımı doğrudan etkiler. Eğer düşük kalite malzeme veya eksik işçilik söz konusuysa bu durum taşıyıcı sistemin de zayıf kalmasına neden olur.

Yüksek sismik performans gösteren evlerde çelik kullanımı büyük avantaj sağlar. Çelik, yüksek elastikiyet modülüne sahip olduğu için deprem sırasında oluşan sarsıntıları esnek hareketlerle absorbe eder. Özellikle Japonya gibi deprem kuşağında yer alan ülkelerde çelik çerçeveli yapılar oldukça yaygındır. Bunun dışında kompozit malzemelerle yapılan yapılar hem hafiflik hem de yüksek dayanım açısından tercih edilir. Yapının taşıyıcı sisteminde kullanılan nervürlü demir, kolon ve kiriş bağlantı elemanlarının standartlara uygun olması da son derece önemlidir. Modern yapı teknolojileri bina hareketlerini sönümleyen izolatör sistemleriyle birleştiğinde çok daha güvenli bir yapı ortaya çıkar.

Deprem sırasında bir binanın "sallanması", genellikle onun esnek olduğuna işaret eder ve bu durum bazı açılardan avantajlı olabilir. Rijit yani çok sert yapılar, sarsıntı sırasında gelen kuvveti doğrudan taşıyıcı sisteme aktarır ve bu durum ani kırılmalara neden olabilir. Ancak esnek yapılar, enerjiyi çeşitli yönlere yayarak bu etkiyi azaltabilir. Bu yüzden kontrollü bir şekilde sallanan yapıların tamamen sert yapılardan daha güvenli olduğu söylenebilir. Elbette bu sallanma hareketi yapının tasarım parametreleriyle sınırlandırılmış olmalı ve taşıyıcı sistemin öngörülen deformasyon sınırlarını aşmamalıdır. Deprem esnasında meydana gelen yatay ivmeler, yapının çeşitli bölgelerinde gerilimler oluşturur.

Eğer yapı bu streslere karşı esnekse ve malzeme yorulmasına karşı dirençliyse, çatlamadan veya yıkılmadan ayakta kalabilir. Örneğin, sismik izolatörler ile desteklenen binalar temel ile üst yapı arasındaki titreşim geçişini azaltır ve böylece üst yapının daha yumuşak bir şekilde hareket etmesini sağlar. Bu tür sistemlerin kullanıldığı projelerde yapı sigortaları açısından risk daha düşük değerlendirilir. Nitekim bu durum konut sigortası fiyatları üzerinde de doğrudan etkili olur. Daha güvenli kabul edilen binalar için daha düşük prim ödemeleri yapılabilir.

Depreme karşı dayanıklı bir evin sahip olması gereken özellikler çok katmanlıdır ve yalnızca malzeme kalitesiyle sınırlı değildir. İlk olarak zemin analizi hayati önem taşır. Binanın oturduğu zeminin sıvılaşma riski taşıyıp taşımadığı, sertlik derecesi, yer altı su seviyesi ve taşıma kapasitesi uzmanlarca analiz edilmelidir. Zemin etüdü yapılmadan atılan temeller deprem sırasında kayma veya oturma yaparak binanın dengesini bozabilir.

İkinci olarak temel sistemi göz önünde bulundurulmalıdır. Radye temel ya da kazıklı temel gibi sistemler yumuşak zeminlerde binanın güvenliğini artırır. Taşıyıcı sistemin kolon, kiriş ve perde duvar elemanları, binaya dengeli bir şekilde dağılmalı ve momentleri karşılayacak şekilde projelendirilmelidir. Tüm bunlar yapılırken bina simetrik olarak tasarlanmalı ve ağırlık merkezleri ile rijitlik merkezleri çakıştırılmalıdır. Bu sayede deprem sırasında burkulma ve dönme riski minimize edilir. Ayrıca bina üzerinde daha sonra yapılan müdahaleler de dikkatle incelenmelidir.

Yasal olmayan kat çıkmalar, kolon kesmeler veya merdiven boşluklarının kapatılması gibi müdahaleler yapının bütünlüğünü ciddi şekilde tehdit eder. Bu gibi yapısal değişikliklerin tespit edilmesi, sigorta kuruluşları açısından da önemlidir. Zaten Türkiye’de bina sahiplerinin zorunlu olarak yaptırması gereken DASK (Doğal Afet Sigortaları Kurumu) poliçeleri, bu tür riskleri dikkate alarak teminat kapsamını belirler.

Evinizin deprem riskini  Allianz'ım mobil uygulaması üzerinden hızlıca takip edebilir, poliçe detaylarınıza dilediğiniz an ulaşabilirsiniz. Allianz'ın sunduğu profesyonel risk analizleri ve asistans hizmetleri ile sadece deprem değil, konutunuzu tehdit eden diğer tüm risklere karşı 7/24 hazırlıklı olursunuz.

Ev satın almak ya da kiralamak isteyen kişilerin, depreme dayanıklı ev seçebilmesi için bazı teknik belgeleri incelemesi gerekir. Öncelikle yapı ruhsatı, yapı kullanım izin belgesi , yapı denetim raporları ve zemin etüt raporu kontrol edilmelidir. Bu belgeler binanın yasal olarak uygun şekilde inşa edildiğini ve belirli mühendislik kriterlerini karşıladığını gösterir.

Binanın projeleri incelendiğinde kolon ve kiriş sisteminin düzenli olup olmadığı ve taşıyıcı sistemin planla uyumlu yerleştirildiği anlaşılabilir. Bununla beraber binanın yapım yılı önemlidir. 2007 ve 2018 yıllarında yürürlüğe giren Türkiye Deprem Yönetmelikleri ile yapıların çok daha sıkı teknik kurallara göre inşa edilmesi zorunlu hale getirilmiştir. Bu tarihten sonra yapılmış binalar öncekilere kıyasla daha dayanıklıdır. Ayrıca bina inşa edildikten sonra herhangi bir güçlendirme işlemi yapılıp yapılmadığı da sorgulanmalıdır.

Güçlendirilmiş yapılar eski binaların deprem güvenliğini artırabilir ancak bu uygulamanın yetkili mühendislik firmaları tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği kontrol edilmelidir. Bu değerlendirmeleri yapmak için mutlaka uzman bir inşaat mühendisi ya da yapı denetim uzmanından görüş alınmalıdır. Görsel gözlemler de önemli ipuçları sunar ancak teknik analizlerin yerini tutmaz.

Depreme dayanıklı ev seçimi sırasında bu tür analizlerin yapılması sadece mal güvenliği değil can güvenliği açısından da hayati önem taşır. Tüm bu teknik kontrollerin yanı sıra bireylerin hayat sigortası gibi ek güvence araçlarını kullanmalar ve olası büyük afetler sonrası hem maddi hem manevi destek sağlaması açısından önemlidir.

DASK sadece bina yapısını korur; evinizi ve eşyalarınızı tam güvence altına almak için Allianz Yuvam Sigortası teklifi alın. Hemen Allianz web sitesi veya Allianz'ım uygulaması üzerinden 1 dakikada teklif oluşturabilir, evinize en uygun koruma paketini seçebilirsiniz.