Türkiye’deki Deprem Bölgeleri

Türkiye, levha sınırlarında yer alması sebebiyle sismik açıdan dünyanın en aktif ülkelerinden biridir. Ülkenin batısından doğusuna uzanan aktif fay hatları her yıl yüzlerce küçük ve orta şiddette depremin meydana gelmesine neden olurken zaman zaman büyük can ve mal kayıplarına yol açabilecek yıkıcı depremler de yaşanır. Türkiye’deki en riskli deprem bölgeleri, aktif fay hatlarının doğrudan geçtiği veya çok yakından etkilediği yerleşim alanları olarak öne çıkar.

İstanbul, Kocaeli, Sakarya ve Düzce gibi şehirler Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde yer alırken; Elazığ, Malatya, Adıyaman ve Hatay illeri Doğu Anadolu Fay Hattı'nın etkisi altındadır. Aynı zamanda İzmir, Aydın, Denizli ve Manisa gibi Ege illeri de Batı Anadolu Fay Sistemi ile sık sık sarsılır. Türkiye’deki faylar hakkında deprem riskinin yüksek olmasında sadece fay hatlarına yakınlık değil zeminin jeolojik yapısı, yapı stokunun niteliği ve şehirleşme yoğunluğu da büyük rol oynadığı söylenebilir.

Depremin en çok etkilediği alanlar alüvyon zemin üzerinde gelişen, plansız kentleşmenin görüldüğü ve eski yapıların yoğun olduğu yerleşim yerleridir. Risk faktörleri göz önünde bulundurularak hazırlanan DASK fiyatları, yapıların bulunduğu bölgenin deprem riski, inşa yılı, kat sayısı ve yapı tarzı gibi kriterler temel alınarak belirlenir. Bu fiyatlar sigorta yaptırmak isteyen vatandaşların risk farkındalığını artırırken devlet güvencesiyle zararlarını en aza indirmelerini hedefler.

İlgili haritayahttps://www.afad.gov.tr/turkiye-deprem-tehlike-haritasiadresi üzerinden ulaşabilirsiniz.

Ülkemizdeki sismik hareketliliğin temel sebepleri, Kuzey Anadolu, Doğu Anadolu ve Batı Anadolu fay sistemleri gibi büyük fay hatlarına dayanır. Kuzey Anadolu Fay Hattı, Türkiye'nin en uzun ve en aktif fay hattı olup, Marmara Denizi'nden başlayarak Erzincan'dan Karlıova’ya kadar uzanır.

Kuzey Anadolu Fay Hattının büyük yıkımlar yaratabilen gücünü 1939 Erzincan ve 1999 Gölcük depremleri açıkça gözler önüne serer.  Doğu Anadolu Fay Hattı ise Hatay'dan başlayarak Kahramanmaraş, Malatya ve Elazığ üzerinden Bingöl'e kadar ilerler ve Türkiye'nin güneydoğusundaki büyük depremlerden sorumludur.

Bunun yanında 2023 yılında meydana gelen Kahramanmaraş merkezli çifte depremler bu hattın aktifliğini bir kez daha ortaya koymuştur. Batı Anadolu Fay Sistemi ise genişlemeli tektonik yapı nedeniyle farklı yönlerde uzanan çok sayıda kısa ama etkin faydan oluşur ve İzmir, Aydın, Denizli ve Uşak gibi iller bu fay sisteminin etkisi altındadır. Bu fay hatlarının aktifliği, yalnızca can güvenliğini değil ekonomik faaliyetleri ve şehirlerin yeniden inşa sürecini de doğrudan etkiler.

Özellikle şehir merkezlerinde ve konut alanlarında depreme karşı alınabilecek en önemli finansal önlemlerden biri ev sigortası fiyatları kapsamında sunulan poliçelerdir. Bu poliçeler yalnızca deprem değil yangın, sel, fırtına gibi doğal afetleri de kapsayabilir ve fiyatlandırma konutun bulunduğu fay hattına olan mesafesi, yapı malzemesi, inşa yılı gibi kriterlere göre belirlenir.

Bununla birlikte ticari alanlarda faaliyet gösteren işyerleri için yapılan dükkan sigortası, deprem anında meydana gelebilecek maddi zararların telafisi ve iş kaybının en aza indirilmesi için önemli bir güvence oluşturur. İşletmenin faaliyet türü, bulunduğu semtin risk durumu, bina özellikleri ve ürün stok durumu gibi unsurlar bu sigortanın kapsamını ve maliyetini belirlemede etkili olur. Sigortalar yalnızca Türkiye'deki deprem bölgeleri için geçerli olmamakla beraber her bölge için yaptırılmalıdır. Bu sebeple Allianz üzerinden gereken yardımı alabilirsiniz.

AFAD'ın güncel Türkiye Deprem Tehlike Haritası, illeri risk derecelerine göre sınıflandırmak yerine yer ivmesi değerlerini esas alır. Edirne, Kırklareli, Konya, Karaman ve Mardin gibi illerin bazı bölgelerinde deprem tehlikesi görece düşük olabilir. Ancak bu durum, söz konusu illerin tamamının güvenli olduğu anlamına gelmez.

Deprem tehlikesi, fay hatlarına yakınlık ve yerel jeolojik koşullara göre değişirken deprem riski, yapıların dayanıklılığı ve nüfus yoğunluğu gibi unsurlardan da etkilenir. Bu nedenle her bölgede zemin etüdü ve yapı güvenliği değerlendirmelerine önem verilmelidir.

Türkiye'de deprem riskinin tamamen bulunmadığı bir ilden söz etmek mümkün değildir. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından hazırlanan Türkiye Deprem Tehlike Haritası'na göre bazı bölgeler, diğerlerine kıyasla daha düşük deprem tehlikesine sahiptir.

Görece düşük deprem tehlikesine sahip bölgelerin bulunduğu iller arasında Kırklareli, Edirne ve Mardin sayılabilir. Ancak deprem tehlikesi aynı ilin farklı bölgelerinde değişebilir. Bu nedenle yalnızca konuma değil, zemin özelliklerine ve yapı güvenliğine de dikkat edilmelidir.

AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası, bölgeleri birinci dereceden beşinci dereceye kadar sınıflandırmak yerine deprem tehlikesini yer ivmesi değerleri üzerinden gösterir. Erzincan, Düzce, Bolu, Kocaeli ve İstanbul'un bazı bölgeleri, aktif fay hatlarına yakınlıkları nedeniyle yüksek deprem tehlikesiyle karşı karşıyadır.

Deprem tehlikesi, aynı ilin ilçeleri ve mahalleleri arasında farklılık gösterebilir. Bu nedenle değerlendirmelerde yalnızca fay hatlarına uzaklık değil, bölgenin zemin özellikleri ve yapıların dayanıklılığı da dikkate alınmalıdır. Güncel tehlike verilerine AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden ulaşabilirsiniz.

6 Şubat 2023'te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından 11 il genel hayata etkili afet bölgesi kapsamında değerlendirilmiştir.

Afet bölgesi kapsamındaki 11 il şunlardır:

• Adana
• Adıyaman
• Diyarbakır
• Elazığ
• Gaziantep
• Hatay
• Kahramanmaraş
• Kilis
• Malatya
• Osmaniye
• Şanlıurfa

Depremlerden etkilenen bu illerde hasarın boyutu bölgelere göre farklılık göstermiştir. Gelecekteki deprem tehlikesi ise yerel fay sistemleri ve zemin koşullarına bağlıdır. Bu nedenle yapı güvenliğinin kontrol edilmesi ve zorunlu deprem sigortasının güncel tutulması önemlidir.

Fay hattı, yer kabuğundaki kaya kütlelerinin birbirine göre hareket ettiği kırık veya kırık zonudur. Yeryüzünde düz vadiler, ani yükselti değişimleri ve yer değiştirmiş akarsu yatakları gibi izlerle kendini gösterebilir.

Doğu Anadolu Fay Hattı, Bingöl'ün Karlıova ilçesinden Hatay'a kadar uzanan önemli bir aktif fay sistemidir. Fayların yüzeydeki izleri uydu görüntüleriyle incelenebilirken kesin konumları jeolojik araştırmalarla belirlenir. Bir arsanın fay hattına yakınlığını değerlendirmek için MTA Diri Fay Haritası incelenebilir. Ancak yapı güvenliği açısından zemin etüdü ve mühendislik değerlendirmeleri de gereklidir.